ADR là gì? Ví dụ về phản ứng có hại của thuốc

 03/04/2019 10:36 |  2698 lượt xem |  Chuyên mục: Ngành Dược |  Ngọc Anh

ADR (tiếng anh là Adverse Drug Reactions) là một thuật ngữ rộng dùng để đề cập đến các tác dụng không mong muốn khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào đó. Ví dụ về phản ứng có hại của thuốc như dị ứng, sốc phản vệ, suy giảm chức năng của gan, thận,...

ADR là gì?

Người dùng bị dị ứng khi sử dụng thuốc chống đông máu

ADR là gì?

Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới WTO, ADR - “ Phản ứng có hại của thuốc là phản ứng độc hại, không được định trước, xuất hiện ở liều thường dùng cho người để phòng bệnh, chẩn đoán hay chữa bệnh hoặc nhằm thay đổi một chức năng sinh lý. Định nghĩa này không bao gồm các trường hợp thất bại trị liệu, quá liều, lạm dụng thuốc, không tuân thủ và sai sót trong trị liệu ”.

Như vậy, phản ứng có hại của thuốc có thể được coi là một dạng độc tính. Tuy nhiên, độc tính thường xảy ra khi dùng quá liều hoặc sai cách. Tác dụng phụ là những điều ngoài ý muốn xảy ra trong phạm vi trị liệu. Bởi vì tất cả các loại thuốc đều có khả năng gây ra các phản ứng có hại nên việc phân tích lợi ích rủi ro (cân nhắc giữa lợi ích với nguy cơ mắc ADR) trước khi kê đơn là cần thiết.

Ở Mỹ, 3 đến 7% tổng số ca nhập viện là do phản ứng có hại của thuốc. Trong số đó khoảng 10 đến 20% ca gặp tình trạng nghiêm trọng. Mặc dù không thống kê được chính xác số lượng bệnh nhân do mắc ADR nhưng đây thực sự là một vấn đề liên quan đến sức khỏe cần chú trọng. Tỷ lệ và mức độ nghiêm trọng của các phản ứng có hại của thuốc thay đổi tùy theo đặc điểm của bệnh nhân (ví dụ: độ tuổi, giới tính, dân tộc, những dấu hiệu cùng lúc, yếu tố di truyền hoặc địa lý); các yếu tố thuốc (ví dụ: loại thuốc, đường dùng, thời gian điều trị, liều lượng). Tỷ lệ mắc tác dụng phụ cao hơn ở những người cao tuổi hoặc trẻ em.

ADR là gì?

Các bác sĩ thường test trước khi chỉ định cho bệnh nhân dùng thuốc

Ví dụ về phản ứng có hại của thuốc

Ví dụ về phản ứng có hại của thuốc phổ biến nhất là dị ứng, chóng mặt, buồn nôn, rối loạn tiêu hóa,... Nó được phân loại theo mức độ từ nhẹ, trung bình, nặng hoặc gây tử vong. ADR nặng hoặc gây chết người thường được bác sĩ hoặc nhà sản xuất cảnh báo trong thông tin về đơn thuốc.

Các triệu chứng có thể biểu hiện ngay sau liều đầu tiên hoặc chỉ sau khi sử dụng trong thời gian dài. Ở người cao tuổi, ADR có thể gây suy giảm chức năng, thay đổi trạng thái tinh thần, không phát triển mạnh về thể chất, mất cảm giác ngon miệng, nhầm lẫn và trầm cảm.

ADR dị ứng thường xảy ra ngay sau khi dùng thuốc nhưng thường không xảy ra sau liều đầu tiên. Các triệu chứng bao gồm ngứa, phát ban, phù nề đường hô hấp trên hoặc dưới với khó thở và hạ huyết áp. Mọi người có thể theo dõi ví dụ cụ thể hơn trong bảng sau:

Bảng 1: Phản ứng da với thuốc

Biểu hiện Ví dụ cụ thể
Phát ban như phun trào bắt nguồn từ thân cây  Kháng sinh, thuốc chống co giật

Mề đay (Một tình trạng ở da đặc trưng bởi đỏ không đều, các mảng cao và ngứa dữ dội, thường là do phản ứng dị ứng)

Hầu hết các loại thuốc
Viêm xuất huyết (Chảy máu dưới da, gây biến màu đỏ / tím) Allopurinol
Viêm da (Viêm da, do tiếp xúc với tia UV).  Griseofulvin, sulphonamide

Hội chứng Steven Johnson Allopurinol

Viêm da tiếp xúc (Viêm da)

sulphonamide, thuốc chống co giật

 Kháng sinh

Bảng 2: Biểu hiện lâm sàng của tình trạng quá mẫn thuốc qua trung gian miễn dịch

Biểu hiện  Đặc điểm lâm sàng
Sốc phản vệ (phản ứng dị ứng nặng)  Mề đay hoặc phù mạch (như mô tả ở trên), kích thích / viêm mũi, hen suyễn, đau bụng
Phổi Hen suyễn, viêm mô phổi
Tim  Viêm cơ tim
Gan   Viêm gan
Huyết học (Máu) Sự thiếu hụt của các tế bào hồng cầu, tiểu cầu, bạch cầu (ví dụ bạch cầu trung tính)
Thận viêm thận

 

Nguyên nhân và cách phòng tránh ADR

Hầu hết các phản ứng có hại của thuốc đều liên quan đến liều dùng; đối tượng sử dụng. Thông thường, nếu liên quan đến liều lượng thì có thể dự đoán trước nhưng nếu do người dùng hay các yếu tố khác thì không thể đoán trước. Khi liên quan đến liều đặc biệt, có thể là kết quả của việc giảm độ thanh thải thuốc ở bệnh nhân suy chức năng gan , thận hoặc do tương tác thuốc này - thuốc kia. Hoặc cũng có thể do sử dụng đồng thời 2 loại thuốc với nhau. Các bác sĩ khuyến cáo có những loại thuốc tuyệt đối không được dùng cùng lúc vì rất nguy hiểm. Đó cũng là lý do mà họ khuyên bạn phải khai báo tất cả những loại thuốc đang hoặc mới dùng trong thời gian gần đây, kể cả thảo dược tự nhiên.

Triệu chứng dị ứng không liên quan đến liều và cần phải test trước. Dị ứng thường xuất hiện khi một loại thuốc hoạt động như một kháng nguyên. Sau khi bệnh nhân bị mẫn cảm, việc tiếp tục tiếp xúc với hóa chất sẽ tạo ra một trong nhiều loại phản ứng dị ứng khác nhau. Đó là lý do mà bác sĩ thường hỏi về tiền sử và xét nghiệm da để dự đoán trước khi kê đơn. Những phản ứng có hại khác do di truyền đôi khi có thể xảy ra với tỷ lệ nhỏ.

Khi xuất hiện những tác dụng ngoại ý ngay sau khi dùng thuốc thì có thể hạn chế bằng cách điều chỉnh liều lượng thuốc. Tuy nhiên cần chẩn đoán kỹ, chính xác. Trong trường hợp này, đôi khi có thể được cho ngưng dùng thuốc này, sử dụng liệu pháp điều trị thay thế.

Phòng ngừa các phản ứng có hại của thuốc đòi hỏi phải làm quen với thuốc và các phản ứng lâm sàng với nó. Phân tích dựa trên liều lượng được sử dụng để kiểm tra các tương tác thuốc tiềm ẩn; lặp lại bất cứ khi nào liều dùng thuốc được thay đổi. Với người cao tuổi hoặc trẻ em càng phải thận trọng hơn.

TRƯỜNG CAO ĐẲNG Y KHOA PHẠM NGỌC THẠCH

 CS 1: 127/3/5 Hoàng Hoa Thám, Quận Tân Bình, TP.Hồ Chí Minh

 CS 2: 4A, 6A, 8A Nguyễn Thái Sơn, Phường 3, Quận Gò Vấp,TP. Hồ Chí Minh (cạnh cổng chợ Tân Sơn Nhất) 

Điện thoại/ Zalo/Line: 0899 955 990 - 0969 955 990

- Website:  caodangduoctphcm.org.vn

- Facebook: www.facebook.com/caodangykhoaphamngocthach

 


Website chính thức của Trường cao đẳng y khoa Phạm Ngọc Thạch, mọi thông tin sao chép cần được đồng ý bằng văn bản.